Δημήτρης Μιχαλάκης
MD, MSc, Γυναικολόγος
Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής
Τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε ότι η γονιμότητα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το περιβάλλον που ζούμε. Ο αέρας που αναπνέουμε, το νερό που πίνουμε και τα υλικά με τα οποία ερχόμαστε καθημερινά σε επαφή μπορούν να αφήσουν ανεπαίσθητα, αλλά σημαντικά, αποτυπώματα στην αναπαραγωγική υγεία. Για πολλές γυναίκες, αυτές οι αόρατες απειλές ενδέχεται να επηρεάσουν σημαντικά το ωοθηκικό απόθεμα (Gaskins et al, 2019), και κατ’ επέκταση τη πρόγνωση στις θεραπείες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
Η ατμοσφαιρική ρύπανση είναι από τους πλέον μελετημένους παράγοντες. Η αυξημένη έκθεση σε μικροσωματίδια (PM2.5 και PM10) και αέρια, όπως το διοξείδιο του αζώτου (NO₂), ιδιαίτερα στις αστικές περιοχές φαίνεται να συνδέονται με μειωμένη ωοθηκική απάντηση και χαμηλότερα ποσοστά γεννήσεων (Live Birth Rate -LBR) μετά από εξωσωματική γονιμοποίηση. Μια πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση και μετα ανάλυση (Liu et al., 2023) έδειξε ότι οι γυναίκες που εκτίθενται σε υψηλότερα επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης κατά τη διάρκεια της ωοθηκικής διέγερσης ή της εμβρυομεταφοράς είχαν μικρότερη πιθανότητα κλινικής κύησης και γεννήσεων γεγονός που υπογραμμίζει τη σημασία της μείωσης της έκθεσης σε αυτές τις κρίσιμες φάσεις της θεραπείας.
Τα Μικροπλαστικά είναι πλέον παντού. Από τις πιο ψηλές κορυφές του κόσμου μέχρι τα πιο βαθιά νερά του πλανήτη. Φθαλικές ενώσεις (phthalates) και Δισφαινόλες (BPA) δρούνε ως ορμονικοί διαταράκτες διαταράσσοντας την ορμονική ισορροπία. Οι ουσίες αυτές, που συναντώνται ευρέως σε πλαστικά, συσκευασίες τροφίμων και καθημερινά προϊόντα προσωπικής φροντίδας, μπορούν να επηρεάσουν τον ωοθηκικό ιστό και κυρίως τα ωοθυλάκια οδηγώντας σε οξειδωτικό στρες. Έρευνες έχουν δείξει ότι η αυξημένη έκθεση σε BPA μπορεί να συσχετισθεί με διαταραχές στην ωοθυλακιογένεση και στην ωρίμανση των ωοκυττάρων οδηγώντας σε χαμηλό ωοθηκικό απόθεμα και χαμηλότερα ποσοστά κυήσεων (Ehrlich et al. 2012, Pandey et al. 2025) Παρότι η πλήρης αποφυγή είναι ανέφικτη, πρακτικές αλλαγές όπως η αποφυγή πλαστικών δοχείων και η προτίμηση προϊόντων χωρίς έντονα αρώματα μπορούν να συμβάλλουν ουσιαστικά στη μείωση της έκθεσης.
Πρόσφατα, η προσοχή έχει στραφεί και στα λεγόμενα «παντοτινά χημικά» ή PFAS, που υπάρχουν σε αντικολλητικά σκεύη και υδροαπωθητικά υφάσματα και υλικά. Αυτές οι ουσίες παραμένουν στο σώμα για χρόνια. Μελέτες δείχνουν ότι υψηλή έκθεση σε PFAS έχει συσχετισθεί με χαμηλότερα ποσοστά γονιμοποίησης και μειωμένη ποιότητα εμβρύων σε γυναίκες που υποβάλλονται σε θεραπείες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (Shen et al., 2024). Η χρήση φίλτρων νερού και ο περιορισμός της επαφής με αντικολλητικά σκεύη αποτελούν απλά αλλά ουσιαστικά μέτρα πρόληψης. Τα βαρέα μέταλλα, όπως το κάδμιο, ο μόλυβδος και ο υδράργυρος, αποτελούν έναν ακόμη περιβαλλοντικό κίνδυνο. Η χρόνια έκθεση έχει συνδεθεί με χαμηλότερα επίπεδα της αντιμυλλερίου ορμόνης (AMH) και, σε ορισμένες περιπτώσεις, με πρόωρη εμμηνόπαυση (Ding et al. 2024). Καθημερινά μέτρα όπως η αποφυγή κατανάλωσης ψαριών με υψηλή περιεκτικότητα σε υδράργυρο, διακοπή του καπνίσματος, χρήση αξιόπιστων φίλτρων νερού είναι απλά αλλά σημαντικά μέτρα βελτίωσης ειδικά σε γυναίκες που πρόκειται να υποβληθούν σε θεραπείες εξωσωματικής γονιμοποίησης.
Κανένας από αυτούς τους παράγοντες δεν δρα μόνος του και κανένας δεν καθορίζει απόλυτα τη γονιμότητα. Ωστόσο, όλοι μαζί αποτελούν τμήμα μιας ευρύτερης εικόνας της αναπαραγωγικής υγείας – μιας εικόνας όπου ο τρόπος ζωής, το περιβάλλον και η ιατρική φροντίδα αλληλεπιδρούν στενά. Για τις γυναίκες που προετοιμάζονται για θεραπεία υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, μικρές περιβαλλοντικές αλλαγές, σε συνδυασμό με επιστημονικά τεκμηριωμένη ιατρική καθοδήγηση, μπορούν να υποστηρίξουν τη λειτουργία των ωοθηκών και να βελτιώσουν τα ποσοστά επιτυχίας.
Στην Embryolab, η περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση αποτελεί βασικό στοιχείο της Next-Gen IVF φιλοσοφίας μας. Η καθοδήγηση των ασθενών μας προς πιο υγιεινές επιλογές – απλούστερα υλικά, καθαρότερο αέρα και πιο συνειδητή καθημερινότητα – εκφράζει όχι μόνο την προσήλωσή μας στην επιστήμη, αλλά και τον σεβασμό στη λεπτή ισορροπία που διέπει την ανθρώπινη αναπαραγωγή.__
Βιβλιογραφία
- Gaskins AJ, Mínguez-Alarcón L, Fong KC, et al. Exposure to Fine Particulate Matter and Ovarian Reserve Among Women from a Fertility Clinic. Epidemiology. 2019;30(4):486-491. doi:10.1097/ EDE.0000000000001029
- Ehrlich S, Williams PL, Missmer SA, et al. Urinary bisphenol A concentrations and early reproductive health outcomes among women undergoing IVF. Hum Reprod. 2012;27(12):3583-3592. doi:10.1093/humrep/des328
- Pandey AN, Yadav PK, Premkumar KV, et al. Damage mechanisms of bisphenols on the quality of mammalian oocytes. Hum Reprod. 2025;40(2):186-198. doi:10.1093/humrep/deae284
- Shen J, Mao Y, Zhang H, et al. Exposure of women undergoing in-vitro fertilization to per-and polyfluoroalkyl substances: Evidence on negative effects on fertilization and high-quality embryos. Environ Pollut. 2024;359:124474. doi:10.1016/j. envpol.2024.124474
- Ding N, Wang X, Harlow SD, Randolph JF Jr, Gold EB, Park SK. Heavy Metals and Trajectories of Anti-Müllerian Hormone During the Menopausal Transition. J Clin Endocrinol Metab. 2024;109(11):e2057-e2064. doi:10.1210/clinem/ dgad756
