Κυριακή Μήττα
MD, MSc, PHD(c) Μαιευτήρας Γυναικολόγος
Οι επιστήμονες τα ονομάζουν μικροπλαστικά (μικρότερα από έναν κόκκο ρυζιού) και νανοπλαστικά (αόρατα στο μάτι). Αυτά τα σωματίδια βρίσκονται παντού γύρω μας, στον αέρα που αναπνέουμε, στο νερό που πίνουμε, στο φαγητό που τρώμε και ακόμα και στην οικιακή σκόνη. Προέρχονται από τη διάσπαση μεγαλύτερων πλαστικών, από συνθετικά ρούχα, καλλυντικά, συσκευασίες και ιατρικά προϊόντα. Επειδή το πλαστικό διασπάται πολύ αργά, τα σωματίδια αυτά έχουν διασκορπιστεί σε κάθε γωνιά του περιβάλλοντος και, δυστυχώς, έχουν περάσει ακόμα και μέσα στο σώμα μας [1,2].
Οι ερευνητές έχουν ήδη εντοπίσει μικροπλαστικά στο ανθρώπινο αίμα, στους πνεύμονες, στον πλακούντα, στο σπέρμα, στις ωοθήκες, ακόμα και στο μητρικό γάλα. Αυτό σημαίνει ότι τα πλαστικά μπορούν να περάσουν σημαντικά βιολογικά φράγματα και να φτάσουν σε όργανα ζωτικής σημασίας για την αναπαραγωγή. Αν και η έρευνα βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, υπάρχουν αυξανόμενες ενδείξεις ότι αυτά τα σωματίδια μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά τη γονιμότητα ανδρών και γυναικών και ενδεχομένως να επηρεάσουν και τα αγέννητα μωρά [2,3].
Για τους άνδρες, οι μελέτες δείχνουν ότι τα μικροπλαστικά μπορούν να συσσωρεύονται στους όρχεις και στο σπέρμα, μειώνοντας τον αριθμό, την κινητικότητα και την ποιότητα των σπερματοζωαρίων. Σε μελέτες ζώων έχει φανεί ότι προκαλούν βλάβες στη δομή των όρχεων και διαταράσσουν την ορμονική ισορροπία, προκαλώντας φλεγμονή και οξειδωτικό στρες [1,2]. Ερευνητές στην Κίνα βρήκαν μικροπλαστικά σε όλα τα δείγματα σπέρματος που εξέτασαν, συνδέοντάς τα με χαμηλότερη ποιότητα και κινητικότητα [4].
Όσον αφορά στις γυναίκες, τα μικροπλαστικά έχουν εντοπιστεί στις ωοθήκες, στη μήτρα, στο ωοθυλακικό υγρό και στον πλακούντα. Μπορούν να προκαλέσουν φλεγμονές, ορμονικές διαταραχές και αλλοιώσεις στα κύτταρα που βοηθούν στην ωρίμανση των ωαρίων και στη φυσιολογική λειτουργία της μήτρας [5,6,7]. Ορισμένες μελέτες έδειξαν ότι η παρουσία μικροπλαστικών στον πλακούντα συνδέεται με χαμηλότερο βάρος γέννησης και μικρότερους δείκτες Apgar στα νεογνά, κάτι που υποδηλώνει πιθανές επιπτώσεις στην ανάπτυξη του εμβρύου. Επιπλέον, σε μελέτες με ζώα έχει αποδειχθεί ότι τα μικροπλαστικά μπορούν να περάσουν τον πλακούντα, να φτάσουν στο έμβρυο και να προκαλέσουν προβλήματα ανάπτυξης και μεταβολισμού [8,9].
Αυτά τα ευρήματα είναι ανησυχητικά, καθώς η υπογονιμότητα αυξάνεται παγκοσμίως και επηρεάζει περίπου 1 στα 6 ζευγάρια. Αν η ρύπανση του περιβάλλοντος, και ειδικά τα πλαστικά, συμβάλλει σε αυτή την αύξηση, χρειάζεται άμεση δράση. Ωστόσο, πολλοί άνθρωποι, ακόμη και επαγγελματίες υγείας, δεν γνωρίζουν αυτόν τον κίνδυνο.
Η ενημέρωση και η εκπαίδευση είναι λοιπόν απαραίτητες. Οι πολίτες μπορούν να μειώσουν την έκθεση τους επιλέγοντας γυάλινα ή μεταλλικά σκεύη, αποφεύγοντας το ζέσταμα φαγητού σε πλαστικά, περιορίζοντας τα πλαστικά μπουκάλια και υποστηρίζοντας προγράμματα ανακύκλωσης. Οι επαγγελματίες υγείας πρέπει επίσης να ενημερωθούν, ώστε να ενημερώνουν τους ασθενείς, ιδιαίτερα όσους σχεδιάζουν εγκυμοσύνη, και να στηρίζουν την έρευνα και τις πολιτικές που στοχεύουν στον περιορισμό της έκθεσης στα μικροπλαστικά
Αν και οι επιστήμονες συνεχίζουν να μελετούν τον ακριβή τρόπο που τα μικροπλαστικά επηρεάζουν τη γονιμότητα και την εγκυμοσύνη, όσα γνωρίζουμε ήδη είναι αρκετά για να μας κάνουν να δράσουμε τώρα. Η μείωση της ρύπανσης και η κατανόηση των επιπτώσεών της στο σώμα μας είναι σημαντικά βήματα για να προστατεύσουμε όχι μόνο το περιβάλλον, αλλά και την υγεία των μελλοντικών γενεών.
References
1. Hong Y, Wu S, Wei G. Adverse effects of microplastics and nanoplastics on the reproductive system: A comprehensive review of fertility and potential harmful interactions. Sci Total Environ. 2023;903:166258.
2. Doroftei B, Savuca A, Cretu AM, et al. Microplastics and human fertility: A comprehensive review of their presence in human samples and reproductive implication. Ecotoxicol Environ Saf. 2025;303:118939.
3. Hunt K, Davies A, Fraser A, et al. Exposure to microplastics and human reproductive outcomes: A systematic review. BJOG. 2024;131(5):675–683.
4. Zhang C, Zhang G, Sun K, et al. Association of mixed exposure to microplastics with sperm dysfunction: a multi-site study in China. EBioMedicine. 2024;108:105369.
5. Geng Y, Liu Z, Hu R, et al. Toxicity of microplastics and nanoplastics: invisible killers of female fertility and offspring health. Front Physiol.
2023;14:1254886.
6. Qin X, Cao M, Peng T, et al. Features, Potential Invasion Pathways, and Reproductive Health Risks of Microplastics Detected in Human Uterus. Environ Sci Technol. 2024;58(24):10482–10493.
7. Montano L, Raimondo S, Piscopo M, et al. First evidence of microplastics in human ovarian follicular fluid: An emerging threat to female fertility. Ecotoxicol Environ Saf. 2025;291:117868.
8. Tian J, Liang L, Li Q, Li N, Zhu X, Zhang L. Association between microplastics in human amniotic fluid and pregnancy outcomes. J Hazard Mater. 2025;482:136637.
9. He Y, Yin R. The reproductive and transgenerational toxicity of microplastics and nanoplastics: A threat to mammalian fertility in both sexes. J Appl Toxicol. 2024;44(1):66–85.
